მე შენ მოგიჭრი ხეს და შენ ხმას ვერ ამოიღებ.
მე შენ აგიშენებ შუშის შენობას, ბაღის ნაცვლად და შენ ხმას ვერ ამოიღებ.
მე უკვე მოგიჭერი ხეები ბათუმში და შენ ხმა ვერ ამოიღე.
მე უკვე გაგიჩეხე ხეივანი ქუთაისში და შენ ხმა ვერ ამოიღე.
მე გაგიჩეხე ხეები ზუგდიდში, შენ ხმა ამოიღე, მაგრამ ტყუილად იღაღადე და დარჩი ასე, უდაბნოსა შინა მღაღადებლად.
საერთოდაც, გააპროტესტე რამდენიც გინდა.
მე შეგიცვალე კონსტიტუცია და შენ ხმა ვერ ამოიღე.
მე გიცვლი კანონებს და შენ ხმას ვერ იღებ.
მე უკანონოდ გავცემ ლიცენზიებს/ეკოლოგიური ექსპერტიზის დასკვნებს და მერე ვიღებ კანონებს, რომ ეს კანონები უკანონობას მოვარგო.
და შენ ხმას ვერ იღებ…
მე შენი ხელისუფლება ვარ.
შენ არავინ ხარ, შენი აზრი არ მაინტერესებს.
ყველაფერი ისე იქნება როგორც მე გადავწყვეტ.
შენ გექნება შუშის შენობები, დატბორილი ხაიში, აღარ გექნება თერგი, მაგრამ გექნება “განათებული” საქართველო.
შენ არ იცი რა გინდა.
მე ვიცი შენ რა გინდა.
ყველაფერს მე ვწყვეტ.
ვიღაცის/ვიღაცების გადაწყვეტილებით ახლა კიკვიძის ბაღს ჩეხავენ. ადამიანები ცდილობენ ეს ბაღი გადაარჩინონ.
იყავი რიგითი ადამიანი.
გადაარჩინე. დღეს და ახლა. შენი მომავლისათვის.
განშორება ასუსტებს წვრილმან ვნებებს და აძლიერებს დიდ სიყვარულს. ისევე, როგორც ქარი ანთებს სანთელს და აღვივებს ცეცხლის ალს.
ხეტიალის დაწყების მოსამზადებელი სამუშაოების ანატომია:
ორშაბათს ყველა თანახმაა – “აე რა მაგარია”.
სამშაბათს უკვე იწყებენ წუწუნს – “ვაიმეე რომ შეგვცივდეეს?”
ოთხშაბათს ასკვნიან – “უეჭველი შეგვცივდება, იქნებ სადმე დავსხდეთ”.
ხუთშაბათს მეუბნებიან რომ პარასკევს მეტყვიან ზუსტ პასუხს.
პარასკევს ალბათ მეტყვიან რომ ვერ მოდიან.
ერთი იტალიელი კიბერ-მეგობარი მყავს. Natural Photographer-ია. იმის წყალობით რომ ცოტა იტალიური ვიცი და მისი უდიდებულესობა გუგლი არსებობს, ხშირად ვკონტაქტობთ. არ ეზარება და მიყვება იმ სირთულეებზე რაც თან ახლავს ველურ ფოტოგრაფიას. მიყვება რა რთულია თუნდაც ერთი კარგი კადრის დაჭერა, რომელიც ხშირად რამდენიმე საათის ლოდინის შედეგია. ამ ზაფხულს აპირებს საქართველოში ჩამოსვლას და კოლხეთის ჭაობების დალაშქვრას. იმედი მაქვს ზაფხულამდე ეს ფოტოაპარატი მექნება. სერიოზული გეგმები მაქვს. აუცილებლად გავხდები კარგი wildlife photographer-ი. მანამდე კი სანამ ეს მოხდება შემიძლია უსასრულოდ ვსქროლო მისი ვები და იმ ზღაპრულ სამყაროში ვიმოგზაურო, რომელშიც ის ცხოვრობს.
მაშინებს ხოლმე დასასრული. იმიტომ რომ როგორც წესი დასასრულს ახალი რაღაცის დასაწყისი მოჰყვება. რაღაცასა და რაღაცას შორის ვარ გაჩხერილი ახლა. საშინელებაა როცა ადამიანს არჩევანი არ აქვს, მაგრამ უფრო საშინელებაა როცა რამდენიმე არჩევანი გაქვს. როცა ტვინს იჭყლეტ ფიქრით და გეშინია. გეშინია რომ არ შეცდე, იმიტომ რომ არჩევანზე, რომელსაც გააკეთებ, შენი მომავალი ცხოვრებაა დამოკიდებული.
კვირას “გუდბაი ფართი” გვაქვს. მინდა რომ ჩემმა მეგობრებმა ამ ერთხელ მაინც სძლიონ სიზარმაცეს, დაივიწყონ რომ არსებობს სიტყვა “კომფორტი” და მხარი აუბან ჩემს ერთი შეხედვით “გიჟურ” გადაწყვეტილებას. ჩემო ძვირფასებო, იმედი მაქვს რომ არ გაცივდებით, არ გაიყინებით, მაგრამ თუ მაინც სურდო შეგეყრებათ ლიმონიანი ჩაი ჩემზე იყოს
“მინდა გითხრათ რა ხდება სინამდვილეში გარემოს დაცვის სამინისტროში, რომელშიც დაიჭირეს ბევრი ხალხი და რომელსაც წაართვეს ტყე და გადასცეს სხვა სამინისტროს,”- ამ სიტყვებით დაიწყო გოგა ხაჩიძემ შეხვედრა ბორჯომ-ხარაგაულის ეროვნული პარკის ვიზიტორთა ცენტრში 2012 წლის 29 იანვარს. შეხვედრას 14 ბლოგერი და 2 ჟურნალისტი ესწრებოდა.
შეხვედრაზე, რომელიც არაფორმალურ გარემოში მიმდინარეობდა, რამდენიმე მნიშვნელოვანი, რამდენიმე ნაკლებმნიშვნელოვანი და ორიოდე უმნიშვნელო შეკითხვა დაისვა. მინისტრმა შეხვედრის დასაწყისშივე თქვა რომ ელოდა მძიმე კითხვებს.
“არის კითხვები რომელზე პასუხიც არის ძნელი. არის კითხვები, რომლებზეც არსებობს ორნაირი პასუხი, ერთი მინისტრის პასუხი, მთავრობის წევრის და მეორე ძალიან ადამიანური. რაღა თქმა უნდა შენ როცა ხარ მინისტრი ყველას ფეხებზე კიდია შენი ადამიანური პოზიციები. მინისტრის პოზიცია აინტერესებთ. შენ რას ფიქრობ არავის. მე მინდა რომ ორივე პოზიცია დაგიფიქსიროთ და განვმარტო ის თუ რატომ ხდება ასე. რატომ არის ასეთი უხერხული კითხვები და რატომ არ გვაქვს რაღაცაზე პასუხი. ერთ-ერთი მიზეზი რაც იწვევს ბევრ კითხვაზე უპასუხობას არის შემდეგი. პრეზიდენტი ამბობს ხოლმე ამას, არასოდეს ასეთ მოკლე პერიოდში ასეთი განვითარება არ ქონია ჩვენს ქვეყანას. ფაქტია ეს. ვერ გაექცევი ამას. ასეთ პერიოდში გარემოს დაცვის მუშაობა, ფუნქცია და განსაკუთრებით მინისტრის არის ალბათ წყევლა. განსაკუთებით მაშინ როცა შენი წმინდა მორალური ადამიანური შეხედულებები არის ძალიან მორალისტური გარემოს დაცვის კუთხით. ის რაც ხდება ახლა ქვეყანაში არის მართლა ძალიან დაჩქარებული. მცირე დროში ბევრი განვითარება. გინდა თუ არ გინდა არსებობს ქვეყანაში პრიორიტეტები. გარემოს დაცვა (აი პირველი საშინელება რასაც ვიტყვი დღეს), ჩვენს რეალობაში ვერ იქნება წამყვანი პრიორიტეტი ქვეყნისთვის. იმიტომ რომ გარემოს დაცვას აქვს ძალიან კონკრეტული ფასი და ჩვენ უნდა ვიცოდეთ მაშინ ამის ფასი. ჩვენთან გარემოს დაცვაზე არის ფარისევლური დამოკიდებულება. ამბობენ, ჩემი ტყე, ჩემი მამაპაპის კალმახი, სინამდვილეში საქმე საქმეზე რომ მიდგეს ასე არაა. რამდენიმე დღის წინ კავკასიაზე ჩემი ლანძღვის გადაცემა იყო. ინტერაქტივში კითხვა იყო დასმული. იცავს თუ არა მთავრობა გარემოს. სავარაუდო პასუხები იყო კი და არა. არას ჰქონდა 99% და კის 1%. თუმცა აქ მთავარი ეს პროცენტები არაა. გადაცემის ბოლოში შედეგები შეაჯამეს და აღმოჩნდა რომ სულ შემოსულია 115 ზარი. აი ესაა უბედურება. პრიორიტეტი იმიტომ არაა გარემოს დაცვა რომ 115 ზარი შედის. თუ ხვალ რუსთაველზე დადგება 10 ათასი კაცი რაიმე გარემოსდაცვითი მოთხოვნით, რაღაც საკითხი საპირწონედ ამოიწევს ქვეყნის პრიორიტეტებში,” – განაცხადა შეხვედრის დასაწყისში გარემოს დაცვის მინისტრმა გოგა ხაჩიძემ.
სიმართლე გითხრათ, მინისტრს ერთ მოსაზრებაში დავეთანხმე. გარემოს დაცვა ჩვენს ქვეყანაში არ არის პრიორიტეტი. ზუსტად იმიტომ რომ ჩვენ, საქართველოს მოქალაქეებს ნაკლებად გვაინტერესებს ეს საკითხი. ერთადერთი ნათელი წერტილი ამ მხრივ გარემოს დაცვის კუთხით მომუშავე რამდენიმე არასამთავრობო ორგანიზაციაა. ძალიან ცუდია რომ სამინისტრო ამ ორგანიზაციებს ხმალამოღებული ებრძვის და ნებისმიერ კრიტიკულ აზრს არაადეკვატურად აღიქვამს. ერთის მხრივ მესმის გოგა ხაჩიძის გულისტკივილი, როდესაც ის წუწუნებს რომ ხალხს არ აინტერესებს გარემოს დაცვა, მაგრამ მეორე მხრივ არ მესმის მისი აგრესია ცალკეული ადამიანების და ორგანიზაციების მიმართ. დავკონკრეტდები, “მწვანე ალტერნატივას” მიმართ მინისტრის დამოკიდებულება ჩემთვის, მესამე პირისთვის, რომელიც მოვლენებს ფბ-გვერდზე აკვირდება მიუღებელია. მით უმეტეს როცა იგივე “მწვანე ალტერნატივა” თითქმის ერთადერთი ორგანიზაციაა რომელიც რეალურად მუშაობს და რეალურ შედეგებს დებს ცალკეულ საკითხებზე. ჩემი აზრით იმ ფონზე როცა “ხუდონჰესის” გზშ-ს ერთ-ერთი გარემოსდამცველი ორგანიზაცია წერს, კიდევ უფრო მნიშვნელოვანია არსებობდეს დამოუკიდებელი ორგანიზაციები, რომლებიც თავის საქმეს კეთილსინდისიერად გააკეთებენ და თავიანთი პრინციპების საწინააღმდეგოდ არ იმოქმედებენ.
თუმცა სამართლიანობა მოითხოვს ერთ ფაქტსაც გავუსვა ხაზი. 29 იანვარს გამართულ შეხვედრაზე მინისტრმა ფეისბუქზე გარემოს დაცვის სამინისტროს ახლადშექმნილ გვერდზე ისაუბრა და თავის თანამშრომლებს სთხოვა ორშაბათისთვის არასამთავრობო ორგანიზაცია “მწვანე ალტერნატივას” წევრების მიერ ფბ-ზე დატოვებული შეკითხვებისთვის პასუხები მოემზადებინათ. მეორე დღეს ეს პასუხები მართლაც გამოქვეყნდა. სხვა საკითხია რამდენად ამომწურავი იყო აღნიშნული პასუხები, თუმცა ის ფაქტი რომ მინისტრმა დადებული პირობა, უფრო სწორად თავისი მოვალეობა შეასრულა, მისასალმებელი ფაქტია.
საერთოდ ჩემი დაკვირვებით, მინისტრს რიგი საკითხებისადმი გაორება სჭირს. შევეცდები ავხსნა რას ვგულისხმობ. შეხვედრის დასაწყისში ხაჩიძე ამბობდა რომ ხალხს და საზოგადოებას არ აქვს ინტერესი გარემოს დაცვითი საკითხების მიმართ, რაშიც ვეთანხმები. თუმცა იქვე საკუთარ სიტყვებს ჩემტვის მიუღებელი არგუმენტი დაუპირისპირა.
“მე ვზივარ ხოლმე მთავრობის სხდომაზე მრგვალ მაგიდასთან და ვუყურებ მინისტრებს. სახელმწიფო მინსიტრებს არ ვგულისხმობ ოღონდ. რომ დამიდგეს ეგეთი არჩევანი როგორც მოქალაქეს, რომ ერთი სამინისტრო უნდა გავაუქმო, იმიტომ რომ სხვა არჩევანი არა მაქვს და მის მაგივრად შეიძლება არსებობდეს გარემოს დაცვის სამინისტრო. როგორც მინისტრი გასაგებია, მაგრამ როგორც მოქალაქე აი რომ შევხედოთ, თავდაცვას შევეხები? თავდაცვა ძალიან დიდი პრიორიტეტი ხომ არის ჩვენი ქვეყნის. შსს, იუსტიცია, ჯანდაცვა. რეალურად თავი რომ არ მოვიტყუოთ ჯანდაცვაზე პრიორიტეტი ხომ არ არის ჩვენს ქვეყანაში გარემოს დაცვა? როგორც მინისტრი მე ბევრს ვიყვირებ, რომ წინ უნდა ვიდგეთ. მაგრამ რომელ სამინისტროზე წინ უნდა დავდგეთ, როგორც მოქალაქეებმა “ჩესნად” მითხარით,” – შეგვეკითხა საქართველოს გარემოს დაცვის მინისტრი.
ერთ-ერთმა ბლოგერმა, კნუტმა (რა სიმბოლურია:), გარემოს დაცვის მინისტრს უთხრა რომ არ მიაჩნია სწორად საკითხის ასე დაყენება და რომ გარემოს დაცვა ისეთივე მნიშვნელოვანია, როგორც ნებისმიერი სხვა საკითხი.
“ეს არის ძალიან კეთილშობილური, დედიშობილა მიდგომა გარემოს დაცვისადმი. საქმე იმაშია რომ სახელმწიფოს არ აქვს იმის ფუფუნება რომ პრიორიტეტები ძალიან ზუსტი თანმიმდევრობით არ დაალაგოს. გვაქვს კონკრეტული რესურსი და გაქვს ძალიან დიდი პასუხისმგებლობა. გარემოს დაცვას აქვს კონკრეტული ფასი, რომლის გადასახდელადაც არანაირად არ არის მზად ქართული საზოგადოება. ქართულ საზოგადოებას ურჩევნია იყოს ჯანმრთელი, ურჩევნია რომ არ იყოს კრიმინალი, ქონდეს წყალი, გზა, ფული, იყოს სასტუმრო აშენებული, იყოს დაცული. არის საკითხები სადაც ჯერ კიდევ “ვაპრავებ” საკუთარ თავს თუ როგორ წავიდე კომპრომისზე. მაგალითად საკითხი რომელიც წითელ ნუსხაში შემავალ ცხოველებზე ნადირობას ეხება. ჯერ არაა დაშვებული, მაგრამ დაიწყება,” – ასეთი იყო გოგა ხაჩიძის პასუხი.
ერთ-ერთი შეკითხვა ლაზიკის მშენებლობას ეხებოდა. დამაინტერესა გარემოს დაცვის სამინისტრომ შეასრულა თუ არა რამსარის კონვენციით აღებული ვალდებულება. კერძოდ შეატყობინა თუ არა კონვენციის ბიუროს ლაზიკის მშენებლობის შესახებ, ვინაიდან ის შესაძლოა დაცულ ტერიტორიაზე აშენდეს. რა მიპასუხა ამ შეკითხვაზე გარემოს დაცვის მინისტრმა შეგიძლიათ იხილოთ ვიდეოში.
ეს არის პოსტის პირველი ნაწილი.
საკმაოდ ვრცელი გამოვიდა, ამიტომ გაგრძელებას უახლოეს დღეებში გამოვაქვეყნებ. სიმართლე გითხრათ არ ვაპირებდი ასე დეტალურად დაწერას და ფაქტობრივად სტენოგრამის გაკეთებას, მაგრამ სოციალურ ქსელებში ატეხილმა აურზაურმა გადამაწყვეტინა პოსტის ფორმატის შეცვლა.
მაპატიეთ, მაგრამ ვერ ვიქნები კორექტული. ამ დღეებში ბევრი სისულელე წავიკითხე ამ შეხვედრის შესახებ. მაგრამ ვერ მოვისმინე/წავიკითხე ვერცერთი არგუმენტი, რატომ არ უნდა წავსულიყავი, თუნდაც მე ამ შეხვედრაზე.
დავიწყოთ იქიდან, რომ თითქმის ყველა პოსტში/სტატიაში იყო უზუსტობა. როცა წერთ რომ ქართველი ბლოგერები გარემოს დაცვის მინისტრს შეხვდნენ არასწორია. შეხვედრას სულ 14 ბლოგერი ესწრებოდა. არ ვიცი დანარჩენი 13 რას ფიქრობს, მაგრამ მე ნამდვილად არ ვთვლი რომ სრულიად ბლოგოსფეროს წარმოვადგენ, არც მაქვს ამის ამბიცია.
მეორეც, ატეხილმა აურზაურმა, ნათლად დამანახა პრობლემა, რომელიც ჩვენ საზოგადოებას ჭირს. ჩვენ წვრილმანებს გამოვეკიდებით ხოლმე და გვერდზე გვრჩება ყველაზე მთავარი. რომელიმე თქვენგანი, კლავიატურა რომ მოთელეთ პოსტის წერისას დაინტერესდით ვინ იყო შეხვედრაზე, რა კითხვები დაისვა, მინისტრმა რა უპასუხა? დაინტერესდით რაზე იყო საერთოდ შეხვედრა?
არა თქვენ ეს შეკითხვები არ დაგისვამთ. სამაგიეროდ დაწერეთ რომ აი რა ცუდია, სამთავრობო სტრუქტურები დამოუკიდებელი ბლოგერების მოსყიდვას ცდილობენ.
სხვების ნაცვლად ვერ ვისაუბრებ, თუმცა ვიტყვი საკუთარ მაგალითზე.
ამ შეხვედრაზე წასვლამდე რამდენიმე დღით ადრე სტატია გამოვაქვეყნე დარიალი ჰესზე. ახლა ამ სტატიის გაგრძელებაზე ვმუშაობ. რომელიც წინაზე არანაკლებ მწვავე იქნება. ეს შეხვედრა, ჩემთვის როგორც ჟურნალისტისთვის და როგორც ბლოგერისთვის რამდენიმე რამის გამო იყო მნიშვნელოვანი. მე მქონდა კითხვები, რომელიც დავსვი და რომელზე პასუხიც მივიღე. გავიცანი გარემოს დაცვის მინისტრი, რომელიც რამდენადაც კარგი ადამიანია, იმდენად სუსტი გარემოსდამცველია.
ჩემი შეფასებით, რიგ საკითხებზე მას სწორი პოზიცია აქვს, თუმცა არის საკითხები, რომლებზეც პასუხის გაცემა უჭირს. გარემოს დაცვის მინისტრმა ერთ-ერთ მწვავე კითხვაზე პასუხის დროს მისდაუნებურად თავისი კოლეგა მინისტრი ტყუილში ამხილა. ახლა დეტალებს არ დავაკონკრეტებ. ერთ-ერთი ჟურნალისტი, რომელიც ამ შეხვედრას ესწრებოდა ამ თემაზე მუშაობს და არ მინდა ხელი შევუშალო. მიუხედავად იმისა რომ არ მაქვს ილუზია რომელიმე სხვა ჟურნალისტი გარემოს დაცვის თემით დაინტერესდება, სიფრთხილეს თავი არ სტკივა:)
თუმცა ჟურნალისტებს არც ვერჩი. ერთი ჩემი მეგობარი, რომელიც გარემოსდაცვით თემებზე მუშაობს ხშირად ამბობს: მომბეზრდა რედაქტორისთვის თემის შეტენვის პროცესიო. ვინც არ იცით გეტყვით რომ ეს საკმაოდ რთული პროცესია. ჯერ კიდევ ორი წლის წინ, როცა ჩემი ბლოგი ახლადფეხადგმული იყო, ერთ-ერთ ტრენინგზე ერთი გაზეთის ერთმა “სახელგანთქმულმა” რედაქტორმა მკითხა, რაზეა შენი ბლოგიო. ვუპასუხე: გარემოსდაცვით თემაზე ვწერთქო.
ააა ბუზებზე და პეპლებზე წერო? – გადაიხარხარა.
ხოდა ასეა ეს ამბავი ჩემო კარგებო
ბევრ რედაქტორს გარემოს დაცვა ბუზებზე და პეპლებზე წერა ჰგონია (გულწრფელად მიხარია რომ ჩემი ახლანდელი რედაქტორები მათ რიცხვს არ მიეკუთვნებიან:).
გარემოს დაცვის მინისტრი საკითხს ასე მიყენებს აირჩიე ჯანდაცვა თუ გარემოსდაცვაო.
ერთ-ერთი გარემოსდამცველი ორგანიზაცია “ხუდონჰესის” გზშ-ს წერს და ჰგონია რომ ისევ გარემოსდამცველია.
“ნამახვანი” და “ხუდონი” უნდა აშენდეს, გვჭირდებაო.
მეცხრე სართულიდან ნაგავს ვყრით და ეს ნორმალური გვგონია.
ჰოდა მოდი ჯერ პრობლემებზე ფოკუსირება ვისწავლოთ და წვრილმანებში მთავარის დანახვა.
ძალიან მნიშვნელოვანია, დამიჯერეთ.
პს. შეხვედრაზე ხაჩიძემ იხუმრა, ჩემი ბლანჟე ბლანჟეა, მაგრამ შაშკინის ბლანჟე არაო. რას იზამთ ბატონო გოგა ზოგს უმართლებს, ზოგს არა. თქვენ კარგი ადამიანი ხართ, სხვებისგან განსხვავებით არ ვთვლი რომ მხოლოდ “მედოლე მინისტრი” ხართ და მეტი არაფერი. მაგრამ კარგია ადამიანობა არ ნიშნავს კარგ მინისტრობას. უმჯობესი იქნება მთავრობაში გარემოსდაცვითი საკითხების ლობირება უკეთ შეძლოთ. საერთოდ გადასარევი იქნება თუ მოახერხებთ და მიშას დაარწმუნებთ რომ კოლხეთის ჭაობები არ ამოაშროს.
„დარიალი ჰესის“ მშენებლობისთვის თერგის დიდ ნაწილს გვირაბში მოაქცევენ. მიუხედავად გარემოსდამცველების მხრიდან ზეწოლისა, პროექტში მნიშვნელოვანი არაფერი შეცვლილა.
110 მეგავატი სიმძლავრის „დარიალი ჰესი“ ყაზბეგში, საზღვართან ახლოს შენდება. ობიექტები განთავსდება როგორც მდინარე თერგის მარჯვენა ფერდზე, ასევე მდინარე ყუროსა და ხდის წყალს შორის, 8 კმ-ის სიგრძის მონაკვეთზე. უშუალოდ კაშხალს დაბა სტეფანწმინდის მიმდებარე ტერიტორიაზე მოაწყობენ.
ჰესს შპს „დარიალ ენერჯი“ აშენებს. ახალი ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობაში 135 მილიონი დოლარის ინვესტიცია ჩაიდება. ჰესი ექსპლუატაციაში 2014 წელს უნდა შევიდეს.
არასამთავრობო ორგანიზაცია „მწვანე ალტერნატივას“ განცხადებით, „დარიალის ჰესის“ მშენებლობა დარიალის ხეობასა და მის ეკოსისტემას გამოუსწორებელ ზიანს მიაყენებს.
„მწვანე ალტერნატივას“ ანალიტიკოსი ქეთი გუჯარაიძე ამბობს, რომ მშენებლობის პროექტის საწყისი ვარიანტის მიხედვით, თერგის 8 კმ-ზე წყლის 90 პროცენტი გვირაბსა და სადერივაციო არხში უნდა გადაეგდოთ. აღსანიშნავია, რომ დარიალის ხეობა სულ 11 კმ-ა.
„თავად „დარიალი ენერჯი“ მიიჩნევს, რომ მდინარის ჰიდროლოგიური რეჟიმის ასეთი ცვლილება უმნიშვნელოა. ჩვენი აზრით კი, ამგვარი პროექტით, დარიალის ხეობის 8 კმ სიგრძის მონაკვეთზე თერგი პრაქტიკულად აღარ იარსებებს. ეს იქნება მცირე მდინარე, რომელიც ცივი ზამთრის პირობებში, ძალზე დიდი ალბათობით, გაიყინება,”- აცხადებს ქეთი გუჯარაიძე.
მოგვიანებით „დარიალი ენერჯიმ“ პროექტში მცირე ცვლილება შეიტანა. პროექტის ახალი ვარიანტის მიხედვით, მდინარეში 5% -ით მეტი წყალი დარჩება. თუმცა, გუჯარაიძის აზრით, ეს 5-პროცენტიანი ცვლილება პრობლემას არ ხსნის.
„გასათვალისწინებელია, რომ თერგის საშუალო მრავალწლიური ხარჯი სრულფასოვნად არ არის შესწავლილი, თუმცა ამან ხელი არ შეუშალა გარემოს დაცვის სამინისტროს პროექტი მოეწონებინა. ფაქტია, რომ ჰესის გამო, სულ 11 კმ სიგრძის დარიალის ხეობის 8 კმ-იანი მონაკვეთი, სამუდამოდ თუ არა, 50 წელზე მეტი ხნით აბსოლუტურად შეიცვლის იერსახეს. ხეობა დაკარგავს იმ ფასეულობას, რითაც ის ტურისტებს იზიდავს. ეს ტურიზმიდან მიღებულ შემოსავლებზეც აისახება, განსაკუთრებით, ადგილობრივ დონეზე,” – ამბობს ქეთი გუჯარაიძე.
თუმცა „დარიალი ენერჯის“ ხელმძღვანელი ლაშა იორდანიშვილი აცხადებს, რომ აუცილებელი სანიტარული ხარჯი (რაც დაახლოებთ მდინარის ეკოსისტემისა და მასზე დამოკიდებული ფაუნისთვის საჭირო წყალს ნიშნავს) პროექტში გათვალისწინებულია.
„ჰიდროელექტროსადგურის მშენებლობისას გვირაბში ექცევა მდინარე თერგის ნაწილი და არა მთლიანად მდინარე. წყლის აუცილებელი სანიტარული ხარჯი, რომელიც საერთაშორისო ნორმებით არის დაშვებული, რა თქმა უნდა, შენარჩუნდება,” – ამბობს იორდანიშვილი.
პროექტის მიხედვით, თერგის წყლის საშუალო მრავალწლიური ხარჯის 10 პროცენტი არის 1.97 მ3/წმ. თუმცა, გაურკვეველია როგორ და რა სტანდარტებით დათვალეს ეს პროცენტები.
„ასეთი სტანდარტი ან საერთაშორისო ნორმა უბრალოდ არ არსებობს. ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში, კონკრეტულ რეგიონში და მდინარეზე, დეტალურად უნდა დაითვალოს, თუ რა რაოდენობის წყალი უნდა დარჩეს მდინარეში, რათა მდინარემ და ეკოსისტემამ შეინარჩუნოს მომმარაგებელი, დამხმარე, მარეგულირებელი და კულტურული ფუნქცია. რაღაც არარსებულ სტანდარტებს ეყრდნობიან და ასე ტოვებენ ამ 10 პროცენტს,”- აცხადებს ქეთი გუჯარაიძე.
კიდევ ერთი პრობლემა, რომელსაც „დარიალი ჰესი“ შექმნის წითელ წიგნში შეტანილ ნაკადულის კალმახს ეხება. მდინარე თერგში ნაკადულის კალმახის პოპულაცია შესაძლოა სრულად გაქრეს.
„დარიალი ენერჯიმ“ დამატებით ვალდებულებად აიღო, ჰესის მართვის დაწყებიდან 5 წლის განმავლობაში თევზსავალის ეფექტურობის შესაფასებლად მონიტორინგი აწარმოოს. იმ შემთხვევაში, თუ თევზსავალის ეფექტურობა 60-70%-ზე მეტი არ იქნება, „დარიალი ენერჯიმ“ კალმახის რეპროდუქციის საწარმო უნდა მოაწყოს.
„თევზსავალის მოწყობა მხოლოდ იმ შემთხვევაში გაამართელბს, თუ ის თევზების ბუნებრივ სამიგრაციო გზასთან მაქსიმალურად იქნება მიახლოებული. ამ შემთხვევაშიც კი, თავიდან ვერ ავიცილებთ თევზპროდუქტიულობის დაკარგვას, რაც საბოლოოდ თერგში ნაკადულის კალმახის პოპულაციის გაქრობას გამოიწვევს. რაც შეეხება თევზსაშენს, არც ეს ღონისძიებაა ადექვატური – ამგვარად ბიომრავალფეროვნებისთვის მიყენებული ზიანი ვერ ანაზღაურდება. თევზსაშენის არაეფექტურობა უკვე აჩვენა გეგუთის ზუთხსაშენმა იმერეთში, რომელიც ვარციხე ჰესით გამოწვეული მავნე ზეგავლენის შესარბილებლად მოეწყო,” – ამბობს „მწვანე ალტერნატივას“ ანალიტიკოსი ქეთი გუჯარაიძე.
გუჯარაიძის თქმით, კომპანიას, მიუხედავად იმისა, რომ უკვე დაწყებული აქვს მშენებლობა, არ ჩუტარებია დეტალური გეოლოგიური და გეო-ტექნიკური კვლევები. ასევე, არ აქვს შესწავლილი, თუ როგორ იმოქმედებს გვირაბის გაყვანა მიწისქვეშა წყლებზე.
მასალა მომზადებულია მცხეთა-მთიანეთის საინფორმაციო ცენტრისათვის www.icmm.ge
ზუსტად ერთი წლის წინ ჩემს ჯაბახანა კომპიუტერს ვარეფრეშებდი და თითქმის არარსებული საახალწლო განწყობის შექმნას ვცდილობდი.
საახალწლო დღეებმა და ეიფორიამ უცებ ჩაიარა, ჩემი ახალი წელი კი 7 იანვარს დადგა. IUCN-დან დამირეკეს და მითხრეს რომ Best Green Blogger გავხდი და ამის აღსანიშნავად Dell-ის შესანიშნავ ნოუთბუქს მაჩუქებდნენ. თვე თვალისდახამხამებაში გავიდა. წარმატებით განებივრებული თებერვალს ახალი პროექტით შევხვდი.
...Be Happy
თებერვალი – რა მინდოდა წვენებში
თებერვალი დატვირთული იყო. ერთი საგამოძიებო პროექტი ავიღე და მთელი თვე იმერეთის მასშტაბით დევნილებს ვხვდებოდი. კოლექტიურ ცენტრებში დავდიოდი და მათ პრობლემებს ვეცნობოდი. თვის ბოლოს პროექტი დასრულდა და შემომთავაზეს ერთ-ერთ რეგიონულ ტელევიზიაში დარჩენა და ნიუსებზე მუშაობა. დავრჩი.
სანამ მიწაზე მყარად დადგები...
მარტი – “ქურდებს სიცოცხლე, ბოზებს სიკვდილი”
ტელევიზიაში ზუსტად სამი კვირა ვიმუშავე. ქუთაისის ოპერის თეატრის სცენაზე ზაზა ბურჭულაძის ეპატაჟური გამოსვლა ჩემი ტელევიზიიდან წამოსვლის საბაბი გახდა. რას გავაკეთებდი დროის უკან დაბრუნება რომ შემეძლოს? ალბათ არც არაფერს განსხვავებულს იმისგან როგორც მოვიქეცი. მაქსიმუმ ერთი ადამიანისთვის შემეძლო მეთქვა დამატებით სიუჟეტის იუთუბზე ატვირთვამდე.
ალბათ არ დავპოსტავდი ფეისბუქზე. იმიტომ რომ საკუთარ თავზე არ გამომეცადა რას ნიშნავს როცა ჟურნალისტები ფაქტებს წაღმა-უკუღმა ისე ატრიალებენ რომ საკუთარი სიმართლის დაჯერება შენც გიჭირს. და ამბავს, რომელიც გადაგხდა ვეღარ ცნობ.
თუმცა არაფერს არ ვნანობ. არც ჩემს ემოციურ ფონზე მიღებულ გადაწყვეტილებას ტელევიზიიდან წამოსვლის შესახებ. ვერ ვიტან როცა მიყვირიან და ვერ ვმუშაობ ასეთ ადამიანებთან. მით უმეტეს თუ არ დაგიმსახურებია.
მიუხედავად ყველაფრისა დღეს იმ ადამიანებთან ნორმალური ურთიერთობა მაქვს. უმადური არ ვარ და ცუდ რაღაცებთან ერთად კარგის დანახვაც შემიძლია.
არაფერი არ მთავრდება, გრძელდება... მთავარია გაგრძელება შეძლო
აპრილი – დიდი დეპრესია
აპრილი იყო ყველაზე რთული პერიოდი ჩემს ცხოვრებაში. 25 წელი რაც არ მიტირია, აპრილში ვიტირე. უსამართლობამ, გაუტანლობამ, ერთ დროს ძვირფასი ადამიანების ღალატმა დამთრგუნა. განსაკუთრებით მძიმე იყო 19 აპრილი. ჩემი დაბადების დღე.
თუმცა ყველაზე მძიმე წუთებშიც კი არ დამიკარგავს იმედი. რომ ყველაფერი დროებითია და ყველაფერი შეიცვლება. შეიცვალა კიდეც.
Save me...
მაისი – Never Give Up!
გადამწყვეტი ეტაპი იყო. შევავსე რამდენიმე აპლიკაცია და ქვეყნიდან წასვლა მტკიცედ გადავწყვიტე. საჭირო საბუთების დიდი ნაწილი უკვე მზად მქონდა. თუმცა ერთმა ზარმა ყველაფერი შეცვალა.
Never give up!
ივნისი – ბედნიერი მოხეტიალე
ივნისი როგორ გავიდა არ მახსოვს. უამრავი რამ მოვასწარი სულ რაღაც 30 დღეში. ვიყავი ბელორუსში, სადაც დრო ფანტასტიურად გავატარე. ჩავატარე ორი ტრენინგი, ვიყავი Georgia Blogger Day 2011-ის მონაწილე, ჩემი გეოგრაფი მეგობრების წყალობით სამეგრელოს კანიონები ავითვისე. მივიღე შემოთავაზება უნივერსიტეტიდან.
Happy...Happy... Happy
ივლისი – გაურკვევლობა
ერთ დღეს ჩემმა ფრენდმა ფეისბუქზე ერთი ვაკანსიის შესახებ დაპოსტა. CV გავუგზავნე და ეს ფრენდი ახლა ჩემი რედაქტორია. თუმცა მანამდე იყო გაურკვეველი პერიოდი. როცა არ ვიცოდი გახდებოდა თუ არა ფრენდი რედაქტორი. და ამ გაურკვევლობაში, რადიოდან შემოთავაზება მივიღე, რომელსაც რა თქმა უნდა დავთანხმდი. პროექტი წარმატებით განხორციელდა. პრეზენტაცია 2012 წლის იანვარშია დაგეგმილი და ერთი სული მაქვს როდის ვნახავ საბოლოო პროდუქტს. ჰო ივლისში კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი რამ მოხდა. ცხოვრებაში პირველად გავმართე აქცია. ფოტოგრაფების მხარდამჭერ აქციას ვგულისხმობ. ქუთაისში აქციას ორგანიზება მე და ჩემმა მეგობარმა თეო ხარაბაძემ გავუწიეთ.
We can...
აგვისტო – “რა გაგიკეთებია სამშობლოსთვის?”
აგვისტოდან ახალი სამსახური მაქვს. www.icmm.ge – ეს არის ჩემი შეყვარებული, შვილი, ჩემი სამსახური, პირადი ცხოვრება და საერთოდ ყველაფერი ბოლო 5 თვის მანძილზე. მიუხედავად იმისა რომ ბევრი სირთულე გავიარე, ყოველ დილით სარკეში ჩემს თავს ვუმტკიცებ და ვამბობ “I Love My Job”. შენ რა გაგიკეთებია სამშობლოსთვის? – ეს კითხვა ერთმა ქართველმა ჩინოვნიკმა დამისვა. სამწუხაროდ ფულის კეთება და ლუდის ხარშვა არ ვიცი. რაც შეეხება ჩემს საქმეს პატიოსნად ვაკეთებ. გმირობას ნუ მომთხოვთ. ვერ და არ ვიქნები გმირი.
რა გაგიკეთებია სამშობლოსთვის?
სექტემბერი – ქაოსი
მუშაობა, მუშაობა, მუშაობა, სამსახური, სამსახური, სამსახური. თემები – გაჭირვებულები, გაღატაკებულები. ურთულესი თვე იყო. რამდენიმე მნიშვნელოვანი თემა მქონდა სექტემბერში. ვეძათხევის სკოლა, რომელიც ქოხში იყო განთავსებული სრულიად ქართულმა საინფორმაციო სივრცემ ატრიალა. სამწუხაროდ ცოტა დაინტერესდა თავად ვეძათხეველების ბედით. უღატაკესი სოფლის უღატაკესი მოსახლეობა დღემდე ითხოვს დახმარებას, მაგრამ პატრონი ჯერ არ გამოჩენიათ.
Nata and me worked
ოქტომბერი – მუშაობა Present Continuous
სექტემბრის მსგავსად რთული თვე იყო.
სტატიები…
ნიუსები…
სტატიები…
ნიუსები… ნიუსები… ნიუსები..
შრომამ მოკლა ადამიანი კი არადა...ჩიტი!
ნოემბერი – Sweet November
ყველაზე ტკბილი ნოემბერი. მოვიარე ფშავ-ხევსურეთი. ვიყავი ცარიელ, მიტოვებულ სოფლებში. გავიცანი ძალიან კარგი და საყვარელი ხალხი. ამაყი ხევსურები, თბილი ფშავლები, გადარეული მთიულები. შეიძლება ითქვას საუკეთესო დრო იყო ბოლო 5 თვის მანძილზე. მხიარული, სევდიანი, სამახსოვრო.
დეკემბერი – “Jackub! – Gela will Kill Me!”
ვებს ნერვები შევწირე.
გასულმა ერთმა თვემ ერთ რამეში დამარწმუნა. ყველაზე რთულია როცა ორ ადამიანს შორის დგახარ. მით უფრო თუ ამ ორი ადამიანიდან ერთი საშინლად ზარმაცია და მეორე საშინლად მომთხოვნი. და საბოლოოდ იჭყლიტები შენ. თუმცა რამდენიმე უძილო ღამის შემდეგ ყველაფერი დალაგდა. მე არ მოვკვდი. ისინიც რაღაცაზე შეთანხმდნენ, მკითხველს კი აქვს www.icmm.ge.
ღრრრრრრრ
ბოლო ერთი კვირა
კვირას ორ მეგობართან ერთად ელვისში დავაღამე. გრანდიოზული გეგმები გვაქვს. მიუხედავად იმისა რომ არ გვაქვს ფული, ერთ საინტერესო პროექტს მაინც ვიწყებთ.
ორშაბათს მთელი დღე ვწერე… ძველი ვალები მქონდა რედაქტორთან და უკლებლივ ჩავაბარე ყველა სტატია:)
სამშაბათსაც ვწერე…
დღეს თიანეთში ვიყავი ანუ ხეტიალი 2011 წარმატებით დავაგვირგვინე:)
Today is sad day....
ხვალ ისევ უნდა ვწერო.
პარასკევს სახლში მივდივარ.
შაბათს ჩემებს ვნახავ, თუმცა ყველას ერთად ალბათ საახალწლო სუფრასთან შევხვდები.
ასეთი იყო ჩემი ბოლო ერთი წელიწადი.
2012 ერთი სურვილი მაქვს.
“მქონდეს Nikon D7000 და მინდა ვიყო nature and wildlife photographer -ი.
რაც მინდოდა ყველაფერი მაქვს ამ ეტაპზე. ახლა ეს მინდა და ესეც მექნება კი არადა გავხდები
ოქტომბერში მძღოლის პრობლემა მოვაგვარეთ. მიხარია როცა ადგილობრივები თანხმდებიან მცხეთა-მთიანეთის ცენტრთან თანამშრომლობას და ჩვენთან სამუშაოდ მოდიან. კარგი მძღოლი გვყავს. პროფესიონალი. უკანა ფშავში ისეთ გზებზე გვატარა და თან ისე ოსტატურად, მე და ნატა სუნთქვაშეკრულები ვისხედით და კარის სახელურებს ვებღაუჭებოდით. უკანა ფშავისკენ მიმავალი გზა ვიწროა და სახიფათო. გზაზე წვრილი წვეტიანი ქვები ყრია. თუ ფრთხილად არ ივლი დიდი შანსია საბურავი დაზიანდეს და მოგზაურობა ჩაგეშალოს. ჩვენი მძღოლის პროფესიონალიზმის წყალობით დანიშნულების ადგილს მშვიდობით მივაღწიეთ და უკანაფშავის ბოლო სოფელში, ვაკისოფელში ავედით. სოფელში იმ დროისათვის ერთადერთი ოჯახი დაგვხვდა, ძალიან თბილი და კარგი ხალხი. საერთოდაც მე ვფიქრობ მთაში რომ სუფთა ხალხი ცხოვრობს ისეთი არსად არაა. შეიძლება ეს შეფასება გადაჭარბებულად მოგეჩვენოთ და შეიძლება ვაჭარბებ კიდეც, მაგრამ ძალიან რთულია ფშაველის გულწრფელობაში შეიტანო ეჭვი. ხშირად მახსენდება ის სათნო და კეთილი ადამიანები და ძალიან ბედნიერი ვარ რომ ამ ადამიანებს ვიცნობ.
არ ვიცი რამდენჯერ გამიგია რომ მთა იცლება, რომ მთა მიტოვებული და უპატრონოა, მაგრამ ასჯერ გაგონილს რომ ერთხელ ნანახი სჯობია ფშავში კიდევ ერთხელ დავრწმუნდი. უკანაფშავის სოფლები თითქმის დაცლილია. ერთადერთი შუაფხო და თხილიანაა შედარებით ხალხმრავალი. სადაც ჯამში დაახლოებით 30-მდე ოჯახი ცხოვრობს. თხილიანაში ერთი სამწუხარო ამბავიც შევიტყვეთ. წელს გაზაფხულზე წყალდიდობისას სოფელში ბავშვი დაიღუპა. ოფიციალური ინფორმაციით გოგონა ხიდზე გადადიოდა და უეცრად მოვარდნილმა წყალმა ხიდი წაიღო. თუმცა როგორც აღმოჩნდა ოფიციალური ინფორმაცია არასწორი იყო და ფაქტები ადგილობრივმა ხელისუფლებამ თავიანთ სასარგებლოდ დაამახინჯა. სინამდვილეში წყალმა ხიდი კი არ წაიღო, არამედ ხიდი ჩატყდა და გოგონა ადიდებულ არაგვში ჩავარდა.
ვაკისოფელიდან ფშავის მთებით, მისი სილამაზით და უზომოდ კეთილი ადამიანების გაცნობით აღფრთოვანებულები წამოვედით. რუკა ბლოკნოტში მქონდა მიჯღაბნილი. ვიცოდი რომ სადღაც ახლოს იყო უკანაფშავის კიდევ ერთი სოფელი ჭიჩო. თუმცა როგორც აღმოჩნდა არც თუ ისე კარგი გეოგრაფი ვარ და ჭიჩოს ნაცვლად მუქოში ავედით. მუქო – ეს არის სოფელი მთის წვერზე. უფრო სწორად მთის წვერთან ფერდობზე შეფენილი რამდენიმე სახლი – ერთი ოჯახით. ჩვენი მასპინძელი ერთი მხიარული ფშაველი აღმოჩნდა, რომელიც 5 წლის წინ ქალაქს გამოექცა და მამაპაპისეულ კუთხეს მოაშურა. ჩვენი დანახვა ძალიან გაუკვირდა. კაციშვილს ეს სოფელი არ ახსოვს, დიდი ხანია აქ უცხო არავინ მინახავს და თქვენ საიდან მოხვედითო – გვკითხა. მერე თავისი “რანჩო” დაგვათვალიერებინა. ჩემი საზაფხულო რეზიდენციააო. სერიალებში რომ აქვთ რანჩოები, მეც მოვიწყვე ჩემთვის ერთი პატარა რანჩოო გვითხრა.
ჩვენც ინტერვიუები ჩავწერეთ, ათასი რამ ვკითხეთ. მთელი საუბრის მანძილზე წუწუნებდა ძნელია მთაში ცხოვრება, მარტოს მიწევს ყველაფრის კეთებაო. ტელეფონი აქ არ იჭერს და არაფერი. დასარეკად მეზობელ მთაზე უნდა გავიდეო და მუქოს წინ მდებარე მთისკენ მიგვითითა. ძალიან დამაინტერესა სალოცავმა და საფლავებმა რომელიც მუქოშია. თუმცა მათ დეტალურად შესასწავლად დრო აღარ დაგვრჩა. ღამდებოდა, თან გაგვიწვიმდა და წამოსვლა ვიჩქარეთ.
წამოვედით, მაგრამ მთლად უსაფრთხოდაც ვერა. ნაწვიმარზე მანქანა მოსრიალდა და…. მე მანქანიდან გადმოვხტი:)
მართალია არაფერი საშიში არ იყო, მაგრამ მაინც აღარ ჩავჯექი მანქანაში. ვაღიარებ, საშინლად მოვიქეცი, მაგრამ როცა ვიხსენებ იმ ავტოავარიების რიცხვს, რამდენშიც მოვხვდი და როცა სარკეში ჩემს გატეხილ წარბსაც ვავლებ თვალს, რისკის სურვილი მინიმუმადე დადის.
ძალიან სასაცილო იყო შემდეგ განვითარებული სიტუაცია. ნატა და მძღოლი მომდევდნენ მანქანით და მეხვეწებოდნენ რომ მანქანაში ჩავჯდარიყავი, მე კიდევ ვამტკიცებდი რომ ფეხით სიარული მერჩივნა და წვიმაც არაფერში მიშლიდა ხელს. ჩემი სიჯიუტის წყალობით, კარგად გავილუმპე და სერიოზული გრიპიც ავიკიდე ფშავიდან დაბრუნებისას.
საერთოდ ჩემი და ნატას ურთიერთობა საოჯახო კომედიას ჰგავს, ტრაგედიის მცირე ელემენტებით. ზოგადად ICMM- ში ფიქრობენ მე ყველაზე ფრთხილი და მშიშარა ვარ. იმიტომ რომ გამუდმებით ვიძახი ყველაფერზე, ეს არ შეიძლება, ის არ შეიძლება. და სანამ რამე გადაწყვეტილებას მივიღებ დიდხანს ვფიქრობ. ნატა ამ მხრივ სწრაფია. უშიშარი და გულადია. მაგრამ როცა ფაქტის წინაშე აღმოჩნდება სერიოზულად ამუხრუჭებს. ასეთ დროს როგორც წესი მე კარგი ფარი ვარ ხოლმე. მაგალითად მთელი ცხოვრება მეშინოდა ძაღლების. დუშეთში ცხოვრების პირველი თვე ცხადში ახდენილი კოშმარი იყო. ჯერ ისედაც რთულია ადაპტაციის პერიოდი. ახალი ადამიანები, ურთიერთობები და უნდობლობა დიდი დოზით. რთულია თავის დამკვიდრება უცხო ქალაქში სადაც არავის არ იცნობ და სადაც პირველივე დღეს პოლიციური რეჟიმის თვითმმართველობას ეჯახები. ამ ყველაფერს დაუმატეთ ძაღლებით სავსე ქუჩები და სრული ბედნიერებისთვის ამ ძაღლების უცნაური თვისება – ყველა გამვლელ-გამომვლელს უკან დაჰყვებიან. თავიდან ქუჩაში უკიდურესად დაძაბული დავდიოდი, სულ მეგონა რომ რომელიმე ჩემს გვერდით მოსეირნე ძაღლს აუცილებლად მოუნდებოდა კბილის გაკვრა. ნატა პირიქით, თავისუფლად დასეირნობდა, სანამ ერთ დღეს ძაღლები არ დაედევნენ და კივილით არ შევარდა უახლოეს აფთიაქში:) მოგვიანებით მეც მივხვდი რომ აზრი არ ქონდა ნერვიულობას. ერთ დილით ჩემს თავს ვუთხარი: “წარმოიდგინე რომ ქუჩაში ძაღლები არ დადიან. წარმოიდგინე რომ ყველაფერი კარგადაა, რომ არ გეშინია და მომეშვა”. მას შემდეგ ასე ვაგრძელებ “Life in a fool’s paradise”.
გულადი და უშიშარი ნატა<3
ნატაზე ვსაუბრობდი ზემოთ. ფშავის შემდეგ ბარისახოში წავედით. ბარისახოზე უფრო დაწვრილებით და იმ ამბავზე, როგორ გადავურჩით ახანჯვლას მომდევნო პოსტში დავწერ. დღეს კარგ ამბებს გავიხსენებ მხოლოდ. ბარისახოდან ლამის მარტო დავბრუნდი. ნატამ ერთი გადარეული ხევსური გაიცნო და ისე გადაირია, რჩებოდა
“არაფერი არ მინდა, თავი დამანებეთ ვრჩებიო,” – იძახდა. თუმცა როცა ცოტახანში აღტაცებამ გადაუარა და ჯანსაღად აზროვნება დაიწყო, წამოვიდა:). უცნაური რაღაცაა სიყვარული. აი რაღაცა ან ვიღაცა რომ შეგიყვარდება და მზად ხარ ყველაფერი დაივიწყო მის გამო. როგორც წესი ქალები სწორედ ასეთ დროს სცდებიან და სიყვარულის გამო ყველაფერზე უარს ამბობენ. ნატასაც ასე დაემართა. ერთი ხევსურის გამო ლამის ყველაფერზე უარი თქვა.
ყველაზე სახალისო ამ ამბავში ერთი ფაქტი იყო. ხევსურეთში სოფლებს საკმაოდ უცნაური სახელები აქვთ. დუშეთშიც იმდენი სოფელია, რომელიც კარზე მთავრდება რომ ხანდახან სათვალავი მერევა – მილახვრიანთკარი, ფოლადაანთკარი, ბანცურთკარი, ზოტიკიანთკარი, შალიკიანთკარი, ბზიკურაანთკარი, ველთაურთკარი, ციგრიაანთკარი, თანიაანთკარი, კუდიაანთკარი, ლაფანაანთკარი, აღდგომელაანთკარი, წინამძღვრიანთკარი, იმის კარი ამის კარი….კარი, კარი, კარი…
თავიდან გვერეოდა. დუშელებიც ჩასაფრებულებივით ერთ შეცდომასაც არ გვპატიობდნენ და სულ იყო საუბარი იმაზე, დააზუსტეთ სოფლები, გვარები. სოფლებს კიდევ ეშველა, რუკაზე ვნახულობდით, მაგრამ გვარები იქცა ტანჯვად. ნუ ნატას სატანჯველად პირველ რიგში. თუმცა ბარისახოში დაწყებულმა ლავ სთორმა ნატას პრობლემას უშველა. სხვა თუ არაფერი, ზუსტად ვიცი რომ ერთი ხევსურული გვარი არასოდეს შეეშლება:)
გუშინ ვთქვი სევდიან დღეებზეც დავწერ მეთქი. ერთის მხრივ შესანიშნავი სამსახური მაქვს. იმას ვაკეთებ რაც ჩემია, აი ძალიან ჩემი და რაც მიყვარს. მაგრამ ხანდახან ვჭედავ. მონატრებას ვეღარ ვერევი და არანორმალურად მინდა სახლში ყოფნა. სახლი, მეგობრები, ჩემთვის ძვირფასი ადამიანები მენატრებიან. როცა ფეისბუქზე ისეთ ღონისძიებას ლინკავენ, რომელზეც ყოფნა ძალიან მინდა და ვერ მივდივარ ნერვები მეშლება. ახლაც რამდენიმე წუთის წინ მოსაწვევი მომივიდა. ერთი ქუთაისური ჯგუფი კონცერტს მართავს. მიუხედავად იმისა რომ შაბათსაა, ვერ წავალ. იმიტომ რომ ერთი მნიშვნელოვანი შეხვედრა მაქვს დაგეგმილი და ვერ მოვახერხებ ჩასვლას. არადა ქუთაისში როცა ჩავდივარ ჩემი და და ჩემი მეგობრები აღნიშნავენ რომ დუშეთმა ჩემი მუსიკალური გემოვნების დეგრადაცია მოახდინა. აქ ჩამოსვლამდე ქართულ მუსიკას საერთოდ არ ვუსმენდი. კარგად მახსოვს ჩემი ირონიული ფიქრები როცა ნატალიმ ქართული სიმღერის “შედევრები” ჩართო ერთ საღამოს და იძულების წესით მასმენინა. თავიდან ჯიუტად ვამბობდი უარს, მაგრამ როცა ერთ დღეს ნამდვილ ხევსურულ საღამოზე აღმოვჩნდი, მივხვდი რომ უაზრობაა გამუდმებით დააიგნორო ის, რასაც შენი ქვეცნობიერი გთავაზობს. ეს პოსტიც აი ამ სიმღერის ფონზე დაიწერა.
საკუთარი თავის მიკვირს, მაგრამ ასეა. მე ახლა ამას ვუსმენ.
პრინციპში ეს ჩემთვის მარტო სიმღერა აღარაა. ჩემი დაუწყებელ-დაუსრულებელი ისტორიის ამბავია, რომელსაც აქ და ამ სივრცეში ალბათ არასდროს მოვყვები:)
დიდი ხნის წინ დაპირებულ პოსტს ვწერ. უფრო სწორად IUCN -ისთვის დავწერე და ახლა იქიდან ვაკოპირებ.
2011 წლის ივნისში ENPI FLEG პროგრამის ფარგლებში ბელარუსში პრეს-ტურის მონაწილე გავხდი. პრეს-ტური, რომელშიც ქართველი, რუსი, უკრაინელი, ბელორუსი, სომეხი, აზერბაიჯანელი და მოლდოველი ჟურნალისტები მონაწილეობდნენ მიზნად ისახავდა ბელორუსიის სატყეო სისტემაში განხორციელებული რეფორმის გაცნობას.
რეფორმები, რომელიც ბელორუსიის სატყეო მეურნეობაში გატარდა, ერთი შეხედვით მართლაც მნიშვნელოვანი ჩანს. ტყე ბელორუსიისათვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსია, რომელსაც შეიძლება ითქვას კარგადაც უვლიან.
ქვეყნის ტერიტორიის 38%-ზე მეტი, დაახლოებით 9.39 მილიონი ჰექტარი ტყეებს უჭირავს. ბოლო 60 წლის განმავლობაში ბელორუსიაში ტყის ფართობი თითქმის გაორმაგდა.
პრეს-ტურის სამდღიანი პროგრამა საკმაოდ დატვირთული იყო. პირველი ოფიციალური შეხვედრა ბელორუსის სატყეო მეურნეობის სამინისტროში, მინისტრ მიხეილ ამელიანოვიჩთან შედგა. მინისტრის თქმით მათი ქვეყნის ეკონომიკური მდგრადობა მნიშვნელოვნადაა დამოკიდებული ტყეების სათანადო-მოვლა პატრონობაზე.
პრეს-ტურის ფარგლებში მოვინახულეთ ბელორუსიის თითქმის ყველა სანერგე-მეურნეობა და მათი მუშაობის სპეციფიკას გავეცანით.
პატარ-პატარა მეურნეობები ქვეყნის მთელ ტერიტორიაზეა განთავსებული. სანერგეებში სხვადასხვა ჯიშის ნერგებს ზრდიან, რომელთაც შემდეგ აუთვისებელ ფართობებზე რგავენ და ახალ ტყეს აშენებენ. ყოველ წელს ბელორუსიაში ახალი ტყის გაშენება ხდება და ყოველწლიურად 100 ტონა თესლი ინახება სანერგე მეურნეობებისათვის.
მარტო 2010 წელს ტყის რეგენერაცია და ახალი ტყის გაშენება 29 ათას ჰექტარზე განხორციელდა. გარდა იმისა რომ ტყეებს აშენებენ, უკვე არსებულსაც კარგად იცავენ. პრევენციულ ღონისძიებებს სხვადასხვა მიმართულებით ატარებენ, ერთ-ერთი ხანძარსაწინააღმდეგო ღონისძიებებია. ქვეყანაში 239 სახანძრო სადგურია, რომელიც აღჭურვილია ხანძარსაწინააღმდეგო ტექნიკით. გარდა ამისა ქვეყნის მასშტაბით ტყეებში დაყენებულია 72 ვიდეოთვალი, რომლის ფუნქცია, კონტროლთან ერთად ხანძრის კერების აღმოჩენა და შესაბამისი სამსახურებისთვის დროულად ცნობებაა. მკაცრია კანონი იმ პირების მიმართ, ვინც არაკეთილსინდისიერად იქცევა და ტყეში ცეცხლის დანთებისას შესაბამის ზომებს არ იღებს. სატყეო მეურნეობის სამინისტროს წარმომადგენლების თქმით ბოლო წლებში უსაფრთხოების ზომების დარღვევისათვის 800-მდე ადამიანის პასუხისმგებლობის საკითხი დადგა.
ტყის რეგულირება ის საკითხია, რომელიც ბელორუსიაში ნომერ პირველია. “ბელგოსლესი” ასე ჰქვია იმ სტრუქტურას, რომელიც უშუალოდ მონიტორინგს ახორციელებს. სატყეო ინჟინრებით, ნიადაგმცოდნეებით, კარტოგრაფებით და ტყის მონიტორინგის სპეციალისტებით დაკომპლექტებული უწყება მნიშვნელოვან როლს ასრულებს სატყეო მეურნეობის დაცვაში. რაც შეეხება ტყის მონიტორინგს იგი სხვადასხვა მიმართულებით ხორციელდება. ეკოლოგიური, პათოლოგიური და რადიაციული მონიტორინგი ბელორუსიის ტყეებში მუდმივად ხდება. გარდა ამისა ვიდეოთვალით კონტროლდება ტყის მასივები.
ის რაც ბელორუსიაში ყველაზე მეტად თვალშისაცემია უჩვეულო სისუფთავეა. მინსკი სწორედ სუფთა ქუჩებით, მოვლილი სკვერებით და უზარმაზარი სივრცით დამამახსოვრდა. მინსკში სამი რამეა დიდი დოზით – საბჭოთა სიმბოლიკები, ლუკაშენკოს სურათები და ბალახის მკრეჭავები. ეს უკანასკნელები ქმნიან იმ წესრიგს, რომელიც ქალაქშია. და არამარტო მინსკში. რამდენიმე დღის მანძილზე თითქმის ნახევარი ბელორუსია შემოვიარე. ყველგან ერთიდაიგივეა – წესრიგი, წესრიგი და სისუფთავე.
შეიძლება ითქვას, იქ ყველა ბუჩქს და ხეს უფრთხილდებიან. ტყეები, რომელსაც კარგად უვლიან, იცავენ და აკონტროლებენ.
